Ο παραδοσιακός πολιτιστικός και εκπαιδευτικός προσανατολισμός που κυριάρχησε με τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους κλονίστηκε μεν, κατά τον φθίνοντα 19ο αι., αλλά εξακολούθησε να κυριαρχεί στην Εκπαίδευση. Έκτακτα γεγονότα και παράγοντες εθνικοί, οικονομικοί και κοινωνικοί, ωστόσο, ενίσχυαν την τάση να αναζητηθούν εναλλακτικές προτάσεις σε επίπεδο κοινωνίας και εκπαίδευσης, με αποτέλεσμα στον αρχόμενο 20ό αι. να διαμορφωθεί μία νέα εκπαιδευτική ‒και πολιτιστική– αντίληψη που δοκιμάστηκε, μάλιστα, στην πράξη, κατά την περίοδο 1908-11 στο Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο του Βόλου: ο Εκπαιδευτικός Δημοτικισμός. Το πείραμα του Δελμούζου έδειξε πως η ελληνική Εκπαίδευση μπορούσε να λειτουργήσει και με διαφορετικό από τον μέχρι τότε καθιερωμένο τρόπο.